Oligofrenia to upośledzenie umysłowe wynikające z niedorozwoju lub uszkodzenia mózgu we wczesnym dzieciństwie. Niegdyś wyróżniano trzy stopnie oligofrenii: debilizm, imbecylizm i idiotyzm.Debilizm – lekkie upośledzenie umysłowe przejawiające się przede wszystkim nieprzystosowaniem społecznym. Wbrew powszechnym opiniom i negatywnemu nacechowaniu słowa w języku potocznym jest to termin medyczny. Przy tym najniższym poziomie uszkodzenia mózgu umysłowość na ogół zatrzymuje się na etapie 12-13-latka.
Imbecylizm – umiarkowany niedorozwój umysłowy. Chory na tym poziomie upośledzenia może osiągnąć stopień intelektualny 2-3-letniego dziecka.
Idiotyzm – niedorozwój umysłowy znacznego stopnia. Termin ten ze względu na ujemne znaczenie rzadko obecnie używany w medycynie. To głębokie upośledzenie przejawia się między innymi brakiem instynktu samozachowawczego, problemami z rozróżnianiem przedmiotów.
Obecnie nie stosuje się już tego typu rozróżnień przede wszystkim ze względu na pejoratywne, krzywdzące znaczenie terminów w języku potocznym. Przyjmuje się inny podział określający niepełnosprawność intelektualną na podstawie badanego testowo (najczęściej w skali Wekslera) ilorazu inteligencji. Wyróżnia się 4 stopnie upośledzenia:
I lekki (50-70) – problemy z koncentracją uwagi, chwiejność emocjonalna, wysoka aktywność i ekspresywność. Nauka nastręcza trudności, podobnie jak wymowa i słownictwo (choć nie zawsze). Zaburzony jest też rozwój psychomotoryczny.
II umiarkowany (35-49) – zaburzenia spostrzegania, pamięci, koncentracji uwagi, kontroli reakcji. Wymawianie pełnych słów zaczyna się dopiero około piątego roku życia. Brak samodzielności, osoby takie na ogół wymagają stałej opieki.
III znaczny (24-34) – brak kontroli własnych emocji i potrzeb. Nauka chodzenia rozpoczyna się dopiero w wieku przedszkolnym, a rozwój mowy zatrzymuje się na etapie pojedynczych słów lub prostych zdań. Wszelkie zaburzenia występujące w stopniu umiarkowanym w tym wypadku pogłębiają się. Osoby takie są jednak zdolne do budowania prymitywnych relacji z innymi ludźmi.
IV głęboki (poniżej 20) – procesy uczenia się, spostrzegania, zapamiętywania poważnie upośledzone. Problemem staje się zaspokajanie podstawowych potrzeb i wyrażanie emocji. Słownik takiej osoby ogranicza się do zaledwie kilku słów.
Jednym z terminów medycznych, który także wszedł do codziennej polszczyzny jest kretynizm. Początkowo słowo to oznaczało poważny niedorozwój umysłowy spowodowany wrodzoną niedoczynnością tarczycy. Udowodniono, że występowanie znikomej ilości jodu w glebie przekładało się na większą liczbie tego typu przypadłości. Szczególnie często upośledzenie dotykało ludność zamieszkującą rejony górskie, dlatego z czasem Światowa Organizacja Zdrowia zaleciła stosowanie mocno jodowanej soli na obszarach zagrożonych niedoborem tego pierwiastka.