Piątek, 26 Luty 2010 12:36
Biblia to tekst natchniony, święty, ważny zarówno dla chrześcijan jak i wyznawców judaizmu. Leży u podstaw europejskiej kultury. Głoszone w niej idee i zasady moralne są fundamentem wielu współczesnych systemów etycznych, filozoficznych, społecznych. Nic więc dziwnego, że doczekała się tysięcy tłumaczeń na różne języki świata.
Biblia hebrajska, czyli tak zwana Tanach, została spisana w języku hebrajskim. Pierwsze tłumaczenia tego tekstu były ustne. Z czasem zaczęto je spisywać i nazywać Targumami. Przekładu dokonywano na język aramejski, który stał się bardzo popularny na Bliskim Wschodzie.
Najstarszym przekładem na grecki jest Septuaginta. Jej nazwa oznacza 'siedemdziesiąt' i odnosi się do liczby tłumaczy pracujących nad tekstem. Powstała w III w. p. n. e. w Aleksandrii na potrzeby zhellenizowanej diaspory żydowskiej. Co ważne, nie wszystkie księgi zawarte w Septuagincie weszły do kanonu. Część z nich uznano za apokryfy.
Później Septuagintę zaczęli wykorzystywać także chrześcijanie, którzy w większości nie znali hebrajskiego ani aramejskiego. Kanon ksiąg Nowego Testamentu ustalił się dopiero w IV w. n. e. podczas trzeciego synodu kartagińskiego.
Jednym z najważniejszych przekładów okazał się łaciński tekst opracowany na przełomie IV i V w. n. e. przez świętego Hieronima, czyli tzw. Wulgata (łac. vulgus - powszechny). Tłumaczenia dokonano na zlecenie papieża Damazego I, gdyż wcześniejsze tego typu formy – Afra i Itala – okazały się bardzo zanieczyszczone i w wielu fragmentach błędne.
Popularność Wulgaty trwała nieprzerwanie przez kilka wieków. Upowszechniła się na tyle, że przez długi czas była jednym z najważniejszych funkcjonujących oficjalnie tekstów i podstawą do przekładów na języki narodowe. Pierwsze takie tłumaczenia pojawiły się już w średniowieczu. Trzeba pamiętać, że wówczas stanowiły najważniejszy rodzaj piśmiennictwa w ogóle. Dokonywano ich na języki słowiańskie, romańskie, germańskie.
W renesansie wynalazek druku pozwolił upowszechnić się Biblii. Poza tym zaczęto kłaść nacisk na dokładność i rzetelność tłumaczeń, sumienne opracowywanie tekstu. Reformacja doprowadziła do ekspansji natchnionych ksiąg w językach narodowych tak, by każdy wierny miał do nich wolny dostęp.
Najstarsze zachowane fragmenty pierwszych polskich przekładów datuje się na XIV-XV wiek („Psałterz floriański”, „Psałterz puławski”, „Psałterz krakowski”, „Biblia królowej Zofii”), jakkolwiek wiadomo, że już 100 lat wcześniej funkcjonował tego typu tekst przetłumaczony dla królowej Kingi.
Pełne przekłady zachowały się z okresu reformacji i są to tłumaczenia dokonane w XV i XVI wieku z języków oryginalnych na potrzeby kalwinów, arian i luteran („Biblia Brzeska” - 1563 r., „Biblia Nieświeska” - 1570-72 r. i „Biblia Gdańska” - 1632 r.).
Najstarszy całościowy katolicki przekład to „Biblia Leopolity” z 1561 roku, jednak to wydana w 1599 roku „Biblia Jakuba Wujka” weszła do powszechnego użytku i cieszyła się niezwykłą popularnością.
Współcześnie wierni najchętniej sięgają do „Biblii Tysiąclecia”, czyli dokonanego w 1965 roku przez tynieckich benedyktynów przekładu. Poza tym funkcjonują też: „Biblia Poznańska”, „Biblia Lubelska”, „Biblia Warszawsko-Praska”.
Co ciekawe, jakiś czas temu przetłumaczono święte księgi na gwary i języki środowiskowe. Istnieją więc „Biblia Ślązoka”, „Nowy Testament w przekładzie na gwarę górali Skalnego Podhala” oraz „Dobra Czytanka wg zioma Janka”. „Biblia” fascynowała również wielkich pisarzy i poetów takich jak: Jan Kochanowski, Czesław Miłosz czy Roman Brandstaetter. Oni też próbowali przystosować jej tekst do wymogów kultury i języka polskiego.
KaPy