Historia NSZZ „Solidarność” i opozycji lat osiemdziesiątych stanowi jeden z najważniejszych obszarów działalności IPN, zarówno w wymiarze naukowym, jak i edukacyjnym.
Działania w tym zakresie zostały zintensyfikowane w 2008 r., kiedy to rozpoczęła się realizacja ogólnopolskiego projektu naukowo-badawczego, mającego na celu opisanie dziejów „Solidarności” w wymiarze ogólnopolskim i regionalnym. Uczestniczy w nim blisko 60 osób, zarówno pracowników IPN, jak i badaczy z innych ośrodków. Intensywność prac obrazuje fakt, iż od początku 2009 r. nakładem IPN ukazało się już ponad 25 książek o tej tematyce (od 2001 r. ponad 80 pozycji dotyczących dziejów „Solidarności” i szeroko rozumianej opozycji).
Na 30. rocznicę powstania NSZZ „Solidarność” Instytut Pamięci Narodowej przygotowuje siedmiotomową syntezę dziejów Związku, przedstawiającą jego historię z perspektywy centralnej i regionalnej (pierwszy tom ukaże się w sierpniu, kolejne sukcesywnie w kolejnych tygodniach). Nakładem IPN ukaże się również polsko-angielski album fotografii Erazma Ciołka, a także wysokonakładowa broszura popularnonaukowa Solidarność 1980–1989 (w językach: polskim, angielskim, niemieckim, francuskim, rosyjskim i japońskim). Ponadto opublikowane zostaną liczne monografie, wybory dokumentów i relacji o wymiarze regionalnym. Wydane zostaną również specjalne numery „Biuletynu IPN” oraz półrocznika „Pamięć i Sprawiedliwość”. W sumie do końca roku ukaże się ponad 50 pozycji poświęconych różnym aspektom dziejów NSZZ „Solidarność”.
IPN wspólnie ze Stowarzyszeniem „Pokolenie” realizują ogólnopolski projekt „Encyklopedia »Solidarności«”, którego celem jest zebranie szczegółowych informacji na temat historii opozycji w PRL w latach 1976–1989. Encyklopedia, której pierwszy tom ukaże się w sierpniu 2010 r. nakładem Oficyny Wydawniczej „Volumen”, zawierać będzie co najmniej 5500 biogramów oraz 3000 haseł rzeczowych. Uzupełniać je będzie szczegółowe kalendarium. Materiały zebrane w ramach projektu przedstawiane są na bieżąco na stronie internetowej www.encyklopedia-solidarnosci.pl.
Szeroka oferta edukacyjna skierowana została do uczniów i nauczycieli. Wspomnieć tu należy o poświęconej „Solidarności” tece edukacyjnej Od „Solidarności” do wolności, która rozesłana zostanie do wszystkich szkół ponadgimnazjalnych. W Centrum Edukacyjnym IPN w roku szkolnym 2010/2011 prowadzone będą zajęcia warsztatowe dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych zatytułowane „Jak klocki domina: od »Solidarności« do upadku muru berlińskiego”. Z myślą o młodszych odbiorcach idei „Solidarności” zostaną zorganizowane gry terenowe i konkursy.
Zaprezentowane zostaną wystawy poświęcone dziejom „Solidarności” w wymiarze ogólnopolskim, a także regionalnym (w sumie ponad 25 wystaw).
Zaplanowane zostały także liczne konferencje naukowe i popularnonaukowe, sesje i dyskusje panelowe (w sumie ponad 20). Biuro Edukacji Publicznej IPN współorganizuje dwie duże konferencje naukowe: międzynarodową – poświeconą reakcjom świata na „Solidarność” (wspólnie z Instytutem Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego) oraz ogólnopolską, której tematem będzie funkcjonowanie Związku w latach 1980–1981 (wspólnie z Instytutem Studiów Politycznych PAN). W wielu miastach Polski we współpracy z lokalnymi strukturami i zarządami „Solidarności” zostaną zorganizowane sesje naukowe podsumowujące 30-letnią działalność Związku.
– 7-tomowa synteza dziejów NSZZ „Solidarność” 1980–1989
* tom I, Łukasz Kamiński, NSZZ „Solidarność” 1980-1989. Próba syntezy
* tom II, Ruch społeczny
* tom III, Polska północna
* tom IV, Polska zachodnia
* (wydana) tom V, Polska środkowo-wschodnia
* tom VI, Polska południowa
* tom VII, Wokół „Solidarności”
* tom I, Łukasz Kamiński, NSZZ „Solidarność” 1980-1989. Próba syntezy
* tom II, Ruch społeczny
* tom III, Polska północna
* tom IV, Polska zachodnia
* (wydana) tom V, Polska środkowo-wschodnia
* tom VI, Polska południowa
* tom VII, Wokół „Solidarności”